fbpx

Wpływ pandemii na dzieci i młodzież.

21.03.

Wpływ pandemii na dzieci i młodzież.

Dnia: 21.03.

Prawidłowy rozwój dzieci

Rozwój dziecka, jego tempo i rytm zależą od wielu czynników, ale głównie od samego malucha. Najistotniejsze są te o charakterze biologicznym i środowiskowym. Dziś skupimy się na tych drugich, ponieważ w czasie pandemii, to właśnie one w większości zostały zaniechane.

Dla prawidłowego rozwoju ważny jest zdrowy tryb życia czyli odpowiednie:
odżywianie,
– aktywność fizyczna,
– odpoczynek,
– odpowiednia ilość snu.

Rodzina

Wśród czynników środowiskowych największy wpływ na dziecko ma rodzina, ponieważ daje mu ona bezpieczeństwo, akceptację, możliwości rozwoju, zaspakaja jego potrzeby oraz wprowadza go w świat wartości i norm społecznych. Utożsamiając się z rodziną, młody człowiek przejmuje funkcjonujące w niej wzorce, postawy, poglądy, zachowania i postępowania. To czego nauczymy się w domu, bierzemy ze sobą na całe życie i to właśnie procentuje w dorosłości.

Szkoła

Kolejnym czynnikiem środowiskowym jest szkoła. Ona poprzez różnorodne oddziaływania, kształtuje osobowość dziecka, pomaga mu zaadaptować się do panującej rzeczywistości poza rodziną. Dziecko uczy się funkcjonowania w grupie społecznej, uczy się brać odpowiedzialność za siebie, za swoje czyny i słowa.

Grupa rówieśnicza

Ostatnim, i z perspektywy konsekwencji spowodowanych pandemią COVID-19, najważniejszym czynnikiem środowiskowym wpływającym na rozwój dziecka jest grupa rówieśnicza. Ma ona ogromny wpływ na kształtowanie się osobowości i rozwój społeczny każdej jednostki. Największy jej wpływ jest widoczny w jej okresie dojrzewania. Jest to moment osłabienia autorytetu rodziców oraz innych dorosłych, wtedy właśnie grupa rówieśnicza staje się dla młodego człowieka punktem odniesienia w stosunku do jego zachowania, stylu ubierania się, przyjmowanych postaw, wybranej literatury, filmy, czy muzyki. To może być nieco przerażające dla rodzica, ale spokojnie, grupa rówieśnicza jest czymś w pełni naturalnym oraz rozwojowym, przez to przechodził każdy z nas. Dopóki wszystko jest w normie, tzn. dopóki ta grupa rówieśnicza w ogóle istnieje, albo nie pełni destrukcyjnej roli w życiu dziecka, nie ma się o co martwić.W ten sposób adolescent nawiązuje bliskie relacje, tworzy więzi przyjacielskie, na wzór których później będzie tworzył relacje partnerskie. Uczestnictwo w całym tym zgiełku przysparza młodemu człowiekowi również wiele uznania, szacunku i aprobaty, która jakże jest mocno potrzebna w tym wieku.

Lockdown

Tragedia COVID-19 spowodowała, że ​​rządy państw na całym świecie zaczęły powstrzymywać chorobę środkami takimi jak: zamykanie szkół, dystans społeczny, kwarantanna oraz wiele innych obostrzeń. W konsekwencji, dzieci i młodzież doświadczają długotrwałego stanu izolacji fizycznej od rówieśników, nauczycieli, rodziny i wszystkich sieci społecznych, które dotychczas nawiązali i do których przywykli. Dodatkowo przeżywany strach przed zachorowaniem swoim, czy członka swojej rodziny, nuda z racji przedłużającego się lockdownu, frustracja spowodowana brakiem imprezy urodzinowej, przedstawienia teatralnego, konkursu matematycznego, czy spotkania z przyjaciółmi… to wszystko zwiększają ryzyko negatywnych skutków psychologicznych u młodych ludzi.

Z danych jakie mamy na stan 7 kwietnia 2020 roku, ponad 160 mln dzieci i młodzieży ze 172 krajów zostało objętych zamknięciem i nie poszło do szkoły. Bardzo duża ilość z nich (zwłaszcza młodzież) nie wróciła do placówki do dziś, masa z nich nie poznała swoich nowych kolegów i koleżanek, z którymi są w pierwszej klasie podstawówki, liceum, czy na pierwszym roku studiów.

Rutyna jest ważna

W takich sytuacjach problemy ze zdrowiem fizycznym nie są jedynymi, z jakimi będziemy, lub już musimy, się borykać. Dzieci pod wpływem pandemii mogą doświadczać lęków, niepewności, izolacji fizycznej i społecznej, wysokiego poziomu stresu rodzicielskiego oraz znacznych zmian w rutynie. W świecie dorosłych słowo “rutyna” ma dość negatywny wydźwięk, kojarzy nam się przede wszystkim z przewidywalnością, brakiem spontaniczności i ogromną nudą. Świat dzieci rządzi się zupełnie innymi prawami. Rutyna i stały plan dnia pomagają im budować poczucie bezpieczeństwa.

Zagrożenia

Musimy pamiętać, że młodsze i średnie dzieci są szczególnie narażone ze względu na ograniczone zrozumienie obecnej sytuacji. Nie są w stanie uciec przed szkodami pandemii, ani fizycznie, ani psychicznie, ponieważ mają ograniczone strategie radzenia sobie ze stresem. Nie potrafią jeszcze tak dobrze wyrażać swoich uczuć jak dorośli. Dlatego rozumienie ich emocji i reakcji jest niezbędne, aby właściwie odpowiedzieć na ich potrzeby.

Niepokojące objawy

Najczęstszymi objawami kryzysu spowodowanego izolacją społeczną i licznymi obostrzeniami są: niepokój, obniżenie nastroju, zaburzenia snu i apetytu oraz zaburzenia interakcji społecznych. Również ciągłe narażenie na relacje w telewizji i/lub internecie na temat pandemii, na niezweryfikowane informacje krążące na portalach społecznościowych typu “fake news” mogą spowodować/pogłębić cierpienie psychiczne dzieci i młodzieży.

PTSD

Badania po katastrofie WTC, które miały miejsce po 11 września 2001 r. wykazały, że nadmierna ekspozycja na telewizję doprowadziła do zwiększenia częstości występowania zespołu stresu pourazowego (PTSD) i innych zaburzeń psychicznych. W związku z tym, istnieją obawy, że podobne zaburzenia mogą rozwinąć się i w tej sytuacji. Ponadto wiemy że, nadmierne korzystanie z mediów społecznościowych sprawia, że dzieci są podatne na ataki online, dokuczanie w sieci i potencjalnie szkodliwe treści.

Napięcie wewnętrzne

Izolacja w domu, nie wpływa negatywnie jedynie na dzieci i młodzież, powoduje duży, czasem bardzo ostry stres również u rodziców. Katastrofa globalna, jaką zasponsorowała nam wirus SARS-CoV-2, spowodowała, że rodzice / opiekunowie zaczęli martwić się o zdrowie własne i swoich najbliższych, o sytuację finansową, o trudne warunki życia rodzinnego (lockdown, ilość obowiązków, brak chwili wolnego, praca zdalna, opieka nad dziećmi, nauka zdalna dzieci, gotowanie… wszystko w tym samym momencie). Wtedy bycie stabilną, spokojną, wspierającą przestrzenią, gdzie dziecko może czuć się bezpiecznie, może budować swoje zaufanie, pozytywny nastrój, stało się nadzwyczaj trudnym wyzwaniem. Dodatkowo, pandemia zakłóciła sytuację gospodarczą na całym świecie, co bezpośrednio dotknęło niejednego z nas, powodując poczucie niepewności, niepokój i lęk.

Zaburzenia lękowe

Liczne badania pokazują, że strach może być zaraźliwy, a dzieci są niezwykle wrażliwe na stany emocjonalne swoich rodziców i opiekunów. W związku z tym modelują (naśladują) po rodzicach te właściwe, ale i te szkodliwe reakcje na ciężkie sytuacje życiowe, co w konsekwencji może prowadzić do różnych zaburzeń lękowych w przyszłości i braku umiejętności radzenia sobie ze stresem.

Zaburzenia zachowania

Małe dzieci, wyczuwając stres rodziców, mogą okazywać swoje zmartwienia w sposób, który opiekunowie mogą zinterpretować jako niewłaściwe, buntownicze zachowanie. Miewają napady złości, są bardziej awanturnicze, mają trudności z koncentracją lub angażowaniem się w zabawę i stają się coraz bardziej agresywne. Niektóre przedszkolaki mogą zacząć wykazywać typowe zachowania regresywne, takie jak proszenie o butelkę, ssanie kciuka, niechęć do ubierania się lub jedzenia, stają się bardziej przywiązane i wymagające, chcą być noszone, a także mają problemy ze snem. Zmiany wzorców snu mogą obejmować: zasypianie, wielokrotne wybudzanie się w środku nocy, częste koszmary senne, brak możliwości drzemki w ciągu dnia, a także wymaganie większej uwagi rodzica podczas drzemki i przed snem.

Frustracja

Starsze dzieci i młodzież mogą czuć się rozczarowane brakiem przyjęć urodzinowych, przedstawień szkolnych, konkursów, spędzania czasu z przyjaciółmi, zajęć sportowych, a także niemożnością odwiedzenia dziadków, ciotek, przyjaciół i kuzynów. Nastolatki i studenci mają wzmożoną energię, potrzebę poznawania nowości, motywację do działania, ciekawość i entuzjazm, których ekspresję utrudnia im izolacja w domu. Również zmiany hormonalne, które pojawiają się w okresie dojrzewania, sprawiają, że chcą bardzo nabyć jakiś status społeczny, grupy rówieśniczej i skupić się przede wszystkim na relacjach społecznych. W obecnej sytuacji nastolatki mogą czuć się sfrustrowane, zdenerwowane, odłączone, mogą miewać nostalgiczny nastrój i mogą być znudzone z powodu dystansu społecznego.

Powołując się na metaanalizę badań zebranych między 1945-2020 wynika, że dzieci i młodzież częściej doświadczają depresji i lęku w trakcie wymuszonej izolacji, ale również do 9 lat później. Problemy mogą się pogłębiać w miarę przedłużania się lockdownu. Dlatego wydaje się, że predyktorem przyszłych problemów ze zdrowiem psychicznym jest długość samotności oraz brak dostępu do grupy rówieśniczej. Ponadto, w jednym badaniu z poprzedniej pandemii, dzieci, które przeszły przymusową izolację lub kwarantannę, 5x częściej potrzebowały pomocy psychicznej, ze względu na wyższy poziomu stresu pourazowego niż dzieci, które tego zamknięcia nie przeżyły. To sugeruje, że obecne środki bezpieczeństwa, tj. dystansowanie społeczne, mogą doprowadzić do wzrostu problemów ze zdrowiem psychicznym, między innymi zespołu stresu pourazowego (PTSD). Według badaczy, to wszystko jest zgodne ze wstępnymi niepublikowanymi danymi na temat dzieci w wieku od 3 do 18 roku życia napływającymi z Chin w 2020 roku. Podobno, młodzi ludzie już zaczęli przejawiać lęk, większe przywiązanie, roztargnienie, strach przed zadawaniem pytań na temat pandemii i są bardziej drażliwi.

ZALECENIA

Priorytetem w trakcie panującej pandemii COVID-19 powinno być znalezienie sposobów, które dadzą dzieciom i nastolatkom poczucie przynależności do szerszej społeczności jaką jest rodzina. Pamiętajmy, że korzystanie z portali społecznościowych w odpowiedniej ilości może pomóc młodym ludziom podtrzymać wspólne relacje rówieśnicze (Messenger, Facetime, Whatsapp, Twitter itp.). Rodzice powinni pomóc potomstwu w znalezieniu alternatywnych zajęć, w budowaniu struktury dnia codziennego i wyznaczaniu nowych celów w okresach mimowolnej izolacji.

Dlatego, jeżeli jesteś rodzicem/opiekunem dziecka lub adolescenta, to:
– zachęcaj do rutyny i aktywności fizycznej,
– pielęgnuj jej/jego odporność poprzez lepszą komunikację,
– w celu rozwiązania jej/jego lęków i obaw, podejmuj czynności łagodzące jej/jego samotność.

Pamiętajcie, Wy również powinniście dbać o własne zdrowie psychiczne, strategie radzenia sobie ze stresem oraz kształtować pozytywne nastawienie psychologiczne, tak aby właściwie wspierać swoje potomstwo w przetrwaniu tego trudnego czasu.

Zapraszamy,
Środowiskowe Centrum Psychiatrii i Psychoterapii CALMA
Tomasz Ciba